Privacy en Cookies

Voor een volledige werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie en blijven maximaal 2 jaar in uw browser aanwezig.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

Bestuurlijke indeling van Nederland

Bestuurlijke indeling van Nederland

Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Die laatste term brengt tot uitdrukking dat er geen vaste taakafbakening bestaat tussen de bestuurslagen, dat op een beleidsterrein meer bestuurslagen een taak kunnen hebben en dat de wetgever deze taakverdeling bepaalt. De zelfstandigheid van de decentrale territoriale lichamen wordt begrensd door (wettelijke) interventiemogelijkheden van ‘hoger gezag’ (toezicht) als decentrale overheden in strijd met het recht of het algemeen belang handelen of hun wettelijke plicht verzaken (taakverwaarlozing).

Afbeelding thema Bestuurlijke indeling van Nederland

De term gedecentraliseerde eenheidsstaat impliceert een spreiding van bevoegdheden over meerdere gelijkwaardige bestuurslagen waartussen, anders dan bijvoorbeeld in federale stelsels, geen door de Grondwet geprogrammeerde en gegarandeerde rolverdeling of taakafbakening bestaat die door een onafhankelijke instantie wordt bewaakt (Constitutioneel Hof). De Grondwet bevat geen materiële plaatsbepaling van de decentrale bestuurslichamen in het geheel van de bestuurlijke organisatie. Uit de Grondwet valt niet af te leiden dat de provincies de middenlaag in de bestuurlijke organisatie vormen, noch dat de gemeenten de functie van lokaal bestuur vervullen. De Grondwet biedt dus een volledig open structuur waarbinnen de wetgever vrij is de organisatie van het openbaar bestuur vorm te geven door het verdelen en zo nodig herverdelen van taken. Er zijn drie gelijkwaardige bestuurslagen met open huishoudingen (rijk, provincie en gemeente) naast elkaar. Tussen rijk, provincie en gemeente bestaat geen tegenstelling en geen hiërarchie.

Uitgelicht

Verdere informatie

Gemeenten

Provincies

Waterschappen

Over dit thema

Provincies

Nederland is ingedeeld in twaalf provincies. Provincies hebben een aantal hoofdtaken:

  • ruimtelijke ordening;
  • natuur en recreatie;
  • provinciale infrastructuur (aanleg en onderhoud), uitvoering milieuwetgeving op het gebied van bodem, lucht en water;
  • (financieel) toezicht op gemeenten en waterschappen.

Veel van de uitvoeringswetgeving waarvoor de provincies verantwoordelijk zijn betreft Europese Richtlijnen zoals de Vogel en Habitatrichtlijn, Kader Richtlijn Water (samen met de Waterschappen) en de Luchtkwaliteitrichtlijn.

Meer weten over de inrichting/werking van provincies: Rijksoverheid.nl: provincies

Gemeenten

Per 1 januari 2017 telt Nederland 388 gemeenten. In 1900 waren er nog 1121 gemeenten in Nederland (zie bovendtaande grafiek). Bij gemeenten is er al decennia sprake van opschaling. Gemeenten vormen de bestuurslaag die het dichtst bij de burger staat. De laatste decennia worden er steeds meer taken belegd bij de gemeenten. Vooral in het sociale domein heeft per 1 januari 2015 een grote verschuiving plaatsgevonden. Hierdoor is samenwerking tussen gemeenten of samen verder gaan (opschaling/herindeling) vaker noodzakelijk. Taken die de gemeenten uitvoeren zijn vaak dienstverlenend zoals de uitgifte van paspoorten, organisatie van welzijnstaken, huisvesting van scholen en de inrichting van de directe openbare ruimte (openbaar groen, bestemmingsplannen, fietspaden en –routes). Ook heeft de gemeente uitvoeringstaken op het gebied van de omgeving (Omgevingswet) en het toezicht op woningcorporaties.

Meer weten over inrichting/werking van gemeenten: Rijksoverheid.nl: gemeenten

Waterschappen

Al van oudsher is er samenwerking op het gebied van water. Daarmee is het de eerste bestuursvorm georganiseerd door burgers zelf. Waterschappen zijn functionele besturen, wat betekent dat hun takenpakket heel specifiek is. Zij hebben niet de vrijheid om te kiezen waar zij over gaan. Waterschappen staan apart genoemd in de Grondwet en worden dus niet gelijk getrokken met andere functionele besturen zoals de politie. Qua inrichting van het bestuur van een waterschap zijn er ook verschillen met rijk, gemeenten en provincies. De begrenzing van waterschappen is anders dan provinciale en gemeentelijke grenzen. Bij waterschappen hebben in de loop der jaren ook heel wat samenvoegingen plaatsgevonden. In 1950 bestonden er 2647 waterschappen, op dit moment zijn het er nog maar 23 (zie grafiek onder 'Verdere informatie').

Ontwikkelingen bestuurlijke indeling

De verdeling van de bevoegdheden over de verschillende overheden is vaak onderwerp van discussie. De afgelopen jaren is een heel aantal taken gedecentraliseerd. Zo is het natuurbeleid tegenwoordig een taak van de provincies. Gemeenten hebben vooral een uitbreiding van hun takenpakket gekregen op sociaal gebied. Beleidsterreinen en fysieke grenzen zijn moeilijk gelijk te trekken. Er wordt al lang gediscussieerd over de beste verdeling van taken maar ook over nut en noodzaak van de bestuurslagen. De bestuurlijke drukte is toegenomen, wat inhoudt dat veel overheden zich met dezelfde onderwerpen bezighouden.