Deze tentoonstelling is onderdeel van
Het geheugen van BZK op de
Kennisbank Openbaar Bestuur

Lokale democratie

Tentoonstelling over de ontwikkeling van de lokale democratie na 1945

Opening digitale tentoonstelling Lokale democratie

Introductie door de curator

Liesbeth Spies

Toen ik werd gevraagd als curator van de digitale tentoonstelling over de lokale democratie, hoefde ik daar niet lang over na te denken. Een groot deel van mijn loopbaan ben ik bezig met de manier waarop de democratie binnen de gemeente functioneert: als Tweede Kamerlid, als minister van Binnenlandse Zaken en nu als burgemeester van Alphen aan den Rijn. Het is een feest van herkenning om de tentoongestelde stukken uit de beleidsontwikkeling op het terrein van de lokale democratie hier in samenhang te zien. Het samenbrengen van beleidsstukken laat zien wat er in een periode van zeventig jaar veranderd is en wat hetzelfde is gebleven.

De tentoonstelling brengt het denken over de lokale democratie vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog in beeld. Dit denken wordt beïnvloed door ontwikkelingen buiten én binnen die lokale democratie. Bij ontwikkelingen buiten de lokale democratie denk ik aan grotere maatschappelijke veranderingen die hun weerslag ook hebben gehad op het functioneren van de lokale democratie. Neem de individualisering of de ontideologisering. Bij ontwikkelingen binnen die lokale democratie denk ik vooral aan veranderingen die het gevolg zijn van expliciete beleidskeuzes, zoals nieuwe decentralisaties of de invoering van het dualisme.

Lees de volledige introductie

Leeswijzer

De tentoonstelling over de ontwikkeling van de lokale democratie na 1945 is geen uitputtend overzicht van alles wat invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de lokale democratie. Deze tentoonstelling geeft een sfeerbeeld met als rode draad de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. Herindelingsverkiezingen zijn buiten beschouwing gelaten.

De gemeenteraadsverkiezingen hebben steeds een korte duiding van de meest opvallende ontwikkelingen plus een overzichtskaartje waarop te zien is wat na de gemeenteraadsverkiezing de grootste partij was in de gemeente. Via de hyperlink naar de website van de kiesraad wordt verwezen naar meer data die daar beschikbaar is.

In de tentoonstelling gaat curator Liesbeth Spies in gesprek met verschillende personen die op de een of andere wijze een bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van de lokale democratie. Deze videofragmenten zijn op de tijdlijn bij de desbetreffende tijdsblokken geplaatst. U kunt er voor kiezen het fragment te bekijken of door te klikken naar het volledige interview. 

De verschillende gebeurtenissen en mijlpalen zijn zo veel mogelijk verrijkt met foto’s en documenten. De kleuren op de tijdbalk geven aan of de achterliggende informatie gaat over beleidsstukken, staats- en adviescommissies, wetgeving of gemeenteraadsverkiezingen. Via de knop “catalogus” komt u op een pagina waar de informatie is gesorteerd per categorie.

De reflectie op de ontwikkeling van de lokale democratie heeft vorm gekregen in een podcast. In deze podcast gaat Boudewijn Steur, in zijn rol als programmamanager versterking democratie en bestuur bij het ministerie van BZK, in gesprek met Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar lokaal en regionaal bestuur, en Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden (Thorbecke leerstoel). Deze podcast treft u aan het eind van de tentoonstelling.

De tentoonstelling in 3 minuten

Tijdlijn Lokale democratie

Interview

Hij studeerde rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam tijdens de roerige jaren 60. Hier maakte hij het gedwongen aftreden van burgemeester van Hall mee (1967). Voordat hij de landelijke politiek in ging werkte Jozias van Aartsen 15 jaar lang (1979 – 1995) bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), waarvan de laatste 9 jaar als Secretaris-Generaal. In zijn tijd bij het ministerie van BZK werd druk gewerkt aan de herziening van de gemeentewet (1992)

Bekijk het interview

Interview

In de jaren 80 was Wim Deetman afwisselend lid van de Tweede Kamer, staatssecretaris - en minister bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Van 1989 tot 1996 was hij voorzitter van de Tweede Kamer en van 1990 tot 1993 ook voorzitter van de bijzondere commissie voor Vraagpunten Staatkundige, Bestuurlijke en Staatsrechtelijke Vernieuwing. Deze commissie moest zich buigen over het vraagstuk van de staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing van Nederland, waaronder het vraagstuk van de aanstellingswijze van de burgemeester.

Bekijk het interview

Interviews

Ten tijde van de grootschalige wijziging van de Gemeentewet (1992) was Klaas de Vries directeur van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Op basis van het advies van de staatscommissie dualisme en lokale democratie realiseert hij in 2002 als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een volgende wijziging van de gemeentewet. Onder het ministerschap van Klaas de Vries wordt de dualisering van de gemeenteraad gerealiseerd.

Bekijk het interview

Emeritus hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga was van 1998 tot 2000 voorzitter van de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie. Het advies van deze staatscommissie leidde tot de Wet dualisering gemeentebestuur.

Bekijk het interview

Podcast

De lokale democratie staat onder druk. Maar ook: De lokale democratie leeft. In deze podcast over de lokale democratie gaat Boudewijn Steur, programmamanager Versterking Democratie en Bestuur bij het ministerie van BZK, in gesprek met Klaartje Peters en Geerten Boogaard over de staat van de lokale democratie.

Beluister de podcast