Deze tentoonstelling is onderdeel van
Het geheugen van BZK op de
Kennisbank Openbaar Bestuur

Reactie op rapport commissie Elias

2014

In 2012 nam de Tweede Kamer opnieuw een initiatief en weer op basis van berichtgeving over miljardenverspillingen voor grote ICT-projecten binnen de overheid. Dit keer werd het onderzoek niet uitbesteed maar wilde de Tweede Kamer het zelf uitvoeren in de vorm van een parlementair onderzoek.

 

De commissie die het uitvoerde werd voorgezeten door het Kamerlid Ton Elias. Het doel van het parlementaire onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid was volgens het latere rapport Elias tweeledig:

  • het in kaart brengen van de misgelopen maatschappelijke effecten (ten behoeve van de gebruiker), inclusief maatschappelijke en financiële kosten door het niet op orde hebben van informatieprocessen en -stromen van de overheid door middel van ICT(-projecten);
  • duidelijk maken wat de prioritaire stappen zijn die een optimale inrichting van de informatieprocessen en -stromen van de overheid door middel van ICT(-projecten) teweeg kunnen brengen.

 

Daartoe onderzocht de commissie een aantal cases.

 

In haar eindrapport ‘Grip op ICT’ dat op 15 oktober 2014 werd uitgebracht, stelde de commissie het volgende vast:

De rijksoverheid heeft haar ICT-projecten niet onder controle.

 

1) De politiek beseft het niet, maar ICT is overal.

2) De rijksoverheid maakt haar ICT-beleidsambities niet waar.

3) De verantwoordings- en besluitvormingsstructuur bij ICT-projecten is zeer gebrekkig.

4) De rijksoverheid heeft onvoldoende inzicht in de kosten en baten van haar ICT.

5) De ICT-kennis van de rijksoverheid schiet te kort.

6) Het ICT-projectmanagement is zwak.

7) ICT-aanbestedingstrajecten bevatten perverse prikkels.

8) Het contractmanagement bij ICT-projecten is onprofessioneel.

9) Het ontbreekt de rijksoverheid aan lerend vermogen op ICT-gebied.

 

Uiteraard formuleerde de commissie per probleemgebied ook aanbevelingen om de problemen op te lossen. De opvallendste was het voorstel voor de oprichting van een (tijdelijk) Bureau ICT Toetsing (BIT). Volgens de commissie moest dit geen nieuw bureaucratisch orgaan zijn. ‘Het BIT zal juist een kleine, efficiënte en slagvaardige organisatie moeten zijn. De medewerkers zijn onafhankelijk denkende en werkende experts, niet per definitie allen ICT’ers, die op basis van hun kennis, expertise en ervaring snel kunnen beoordelen of een project kans van slagen heeft. Aan het roer van het BIT staat iemand met gezag, deskundigheid en ervaring. Het BIT zal alle projecten van de rijksoverheid boven de 5 miljoen euro waarbij de ICT-component een belangrijke rol speelt op een aantal punten toetsen voorafgaand aan de aanbesteding.’ Oorspronkelijk was het voorstel van de commissie om het BIT onder te brengen bij Algemene Zaken. Dat bleek echter staatsrechtelijk en politiek niet haalbaar waardoor het later werd ondergebracht bij BZK.

 

In totaal kwam de commissie Elias tot 34 aanbevelingen. De belangrijkste waren: 

  • Er wordt een tijdelijke ICT-autoriteit opgericht die als sluis zal functioneren: het BIT (Bureau ICT-toetsing).
  • De Tweede Kamer vergroot het eigen ICT-bewustzijn, bijvoorbeeld door ICT op te nemen in het introductieprogramma voor nieuwe Kamerleden en geregeld contact te hebben met het BIT.
  • De Tweede Kamer gaat meer gebruikmaken van bestaande instrumenten zoals de Regeling Grote Projecten, en gaat met deze intensievere informatievoorziening ook daadwerkelijk iets doen.
  • De rijksoverheid brengt meer centrale sturing aan in haar ICT-beleid, onder andere door één minister verantwoordelijk te stellen voor het beleid rondom de beheersing van ICT-projecten.
  • De besparingen en maatschappelijke opbrengsten van het algemene ICT-beleid worden zichtbaar gemaakt.
  • De rollen en verantwoordelijkheden binnen alle ICT-projecten van de rijksoverheid, inclusief die van publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen, zijn duidelijk belegd. Er is altijd één bewindspersoon eindverantwoordelijk voor een ICT-project met een groot publiek belang.
  • De kwaliteit van informatie over grote en risicovolle ICT-projecten wordt verbeterd in de jaarrapportages; het Rijks ICT-dashboard gaat zo spoedig mogelijk zinnige informatie bevatten.
  • Er komt een centraal en structureel ICT-opleidingsprogramma voor opdrachtgevers en projectleiders binnen de rijksoverheid.

 

In een brief aan de Tweede Kamer nam het kabinet in de persoon van de minister voor Wonen en Rijksdienst vrijwel alle aanbevelingen over of stelde dat ze al uitgevoerd werden.

Document(en)

Kamerbrief

Kabinetsreactie op rapport commissie Elias

Eindrapport Parlementair onderzoek naar ICT-projecten bij de overheid

Commissie Elias, 15 oktober 2014