Deze tentoonstelling is onderdeel van
Het geheugen van BZK op de
Kennisbank Openbaar Bestuur

De ambtenaar

Tentoonstelling over de rol en positie van de ambtenaar door de jaren heen

Introductie door de curator

Mark Frequin

Het debat over “de ambtenaar” kent een lange geschiedenis. Van volkomen ondergeschiktheid aan het gezag van “de staat” tot gelijkwaardige gesprekspartner van de politieke ambtsdrager en “tegenspreker”. Met als constante het “bijzondere karakter” van de ambtelijke dienst en de consequenties daarvan voor de grondrechten van ambtenaren en het benodigde vakmanschap binnen de overheidsdienst.

De tijdlijn in deze tentoonstelling begint met de discussies over de ambtelijke rechtspositie in het begin van de 19e eeuw en eindigt met de inwerkingtreding van de Ambtenarenwet 2017 per 1 januari 2020, de culminatie van de “normalisering” van de ambtelijke rechtspositie.

Deze online tentoonstelling, ontwikkeld onder supervisie en met inbreng van topambtenaar Mark Frequin, laat zien welke initiatieven rond dit dossier zijn genomen en wat er van die initiatieven terecht is gekomen. Interessant om kennis van te nemen vooral met het oog op de toekomst van het ambtelijk vakmanschap.

Lees de volledige introductie

De tentoonstelling in 3 minuten

Tijdlijn De ambtenaar

Interview

Na een lange carrière bij het ministerie van Economische zaken (1976-1991), werd Jan Willem Weck directeur-generaal bij Verkeer en Waterstaat (1991-2001) op twee verschillende terreinen. Hij heeft zijn ambtelijke loopbaan afgesloten als directeur-generaal Algemene Bestuursdienst (2001– 2011) en heeft daar veel ontwikkelingen in gang gezet.

Bekijk het interview

Tijdlijn De ambtenaar

Interview

Martin van Rijn doorliep een ambtelijke loopbaan, die hem na een start bij het ministerie van EZ in topfuncties bracht bij eerst het ministerie van VROM en daarna bij Binnenlandse Zaken en VWS. Bij Binnenlandse Zaken was hij directeur-generaal Management en Personeelsbeleid van 2000 – 2003. Na een periode (2008 – 2012) als voorzitter van de Raad van Bestuur van PGGM werd hij staatssecretaris van VWS. Momenteel is hij voorzitter van de Raad van Bestuur van de Reinier Haga Groep.

Bekijk het interview

Roel Bekker bekleedde sinds 1970 diverse ambtelijke functies bij het ministerie van VROM. Van 1992 – 1998 was hij senior partner bij “Twijnstra Gudde Management Consultants” om vervolgens weer terug te keren bij de rijksdienst als SG bij VWS. Na 2007 heeft hij zich op verschillende manieren beziggehouden met de ontwikkelingen bij de overheid, als SG Vernieuwing Rijksdienst (2007-2011) en als hoogleraar “arbeidsverhoudingen” (Albeda leerstoel van 2007-2014).

Bekijk het interview

Tijdlijn De ambtenaar

Interview

Fatma Koşer Kaya is werkzaam geweest als advocaat en vakbondsjuriste bij de FNV. Zij heeft namens D66 in de Tweede Kamer gezeten van 2004–2012 en van 2015–2017. Zij hield zich bezig met sociale zaken en pensioenwetgeving en Binnenlandse zaken. Zij was samen met Eddie van Hijum indiener van de initiatiefwet Normalisering Rechtspositie Ambtenaren. Sinds juni 2018 is zij wethouder in Amersfoort.

Bekijk het interview

Wetenschappelijke reflectie

Frits van der Meer

Frits van der Meer is CAOP hoogleraar Comparative Public Sector and Civil Service Re-form and werkt bij het Instituut Bestuurskunde van de Universiteit Leiden. Tevens is hij directeur van het Centre for Public Sector Reform in Den Haag. Frits van der Meer begon zijn loopbaan bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken als adviesmedewerker bij de toenmalige Raad voor het binnenlands bestuur en vervolgens sinds 1985 werkzaam bij de opleiding Bestuurskunde. Hij studeerde (economische) Geschiedenis in Leiden en is in 1993 aan de zelfde universiteit gepromoveerd op het proefschrift Ambtenaren in Nederland. Omvang, bureaucratisering en representativiteit van het ambtelijk apparaat. Sindsdien publiceert en doceert hij op het terrein van vergelijkend publiek management en in het bijzonder ambtelijke reorganisaties. Dit heeft onder andere geresulteerd in uitvoerige reeks internationale publicaties en een eindredacteur van een publicatieserie getiteld: Comparative civil service systems. In internationaal verband is hij op dit terrein actief in consultancy en trainingen.

Lees de reflectie

Drie perspectieven

We belichten drie perspectieven op de ambtenaar:

  • Een beeld van de ontwikkeling van de rijksdienst, het aantal ambtenaren bij de Rijksoverheid sinds 1976.
  • De ontwikkeling van de departementale indeling sinds 1900.
  • Het internationale perspectief: een toelichting op de drie richtingen die in Europa kunnen worden onderscheiden op het gebied van de ambtelijke rechtspositie.
Bekijk de perspectieven