Privacy en Cookies

Voor een optimale werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag met behulp van Matomo Software. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie (uw IP-adres wordt geanonimiseerd) en de logfiles worden maximaal een half jaar bewaard.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

Vitalisering van het decentrale bestuur dringend noodzakelijk

Column | augustus 2021, Douwe Jan Elzinga

Douwe Jan Elzinga is hoogleraar Constitutioneel organisatierecht aan de RUG, voorheen hoogleraar Staatsrecht aan de RUG. Werkt in opdracht van het ministerie van BZK in het kader van het project ‘Bouwstenen voor een organiek beleidskader voor het decentraal bestuur’.

Het nieuws vanuit gemeenten en provincies was in 2020 overwegend negatief. Uit een representatieve steekproef van dagbladberichten uit de periode maart tot november 2020 blijkt dat beperkingen van allerlei aard – vergaderingen, activiteiten, ondersteuning – domineerden. En maar een deel van die beperkingen was coronagerelateerd. Tal van decentrale voorzieningen waren niet meer of minder beschikbaar. Vele brandbrieven werden naar ‘Den Haag’ gestuurd over de penibele financiële situatie van de gemeenten. Diverse gemeenten stuurden uit protest een niet-sluitende begroting naar de provincie. Talrijke gemeenten kondigden aan bibliotheken, zwembaden en dergelijke te moeten sluiten. Tientallen gemeenten deden overheidsbezit in de aanbieding om lucht in de begroting te scheppen en in enkele gemeenten werd zelfs een grootschalige bomenkap georganiseerd om de onderhoudskosten groen naar beneden bij te stellen. Gemeenteraden en colleges hebben een dagtaak aan de zoektocht naar financiële ruimte en de burgers zien de bui al hangen voor het komende jaar 2021. Over een breed front is er sprake van sterk stijgende lokale lasten en verschraling van voorzieningen voor het komende jaar. Voor de beeldvorming en het draagvlak van het decentrale bestuur en de lokale politiek is dit geen opwekkend beeld. In enkele gemeenten besloot de gemeenteraad om de burgers te betrekken bij het bedenken van mogelijkheden voor bezuiniging. Deze oproepen kregen nauwelijks enige respons en dat is nogal begrijpelijk. Dat door deze ontwikkelingen het draagvlak voor politiek en bestuur kan gaan afnemen, is evident. Burgers beginnen structureel te klagen over deze negatieve spiraal in het gemeentelijk handelen.

De grote uitdaging voor de komende jaren moet zijn om dit beeld te kantelen. Vele gemeenten moeten uit hun feitelijke faillissement worden getrokken. Vooral belangrijk is dat gemeenten weer beschikking krijgen over een stevig, vrij besteedbaar budget. Herleving van de lokale autonomie – ook in financieel opzicht – moet dan ook hoog op de agenda komen te staan. Wil een politiek stelsel kunnen overleven, dan moet er een aanzienlijke financiële ruimte zijn om te kunnen ondersteunen, faciliteren, stimuleren, cofinanciering aan te bieden et cetera. Die autonome ruimte hebben vele gemeenten niet of nauwelijks meer, terwijl het aantal uitvoeringstaken dat door de Rijksoverheid is opgelegd spectaculair is gestegen. Daardoor is het decentraal bestuur uit het lood geslagen en zijn aanpassingen dringend noodzakelijk. Op het nationale niveau zijn verschillende programma’s op gang gekomen om de decentrale democratie te verbreden en te intensiveren en daar zijn diverse mooie initiatieven uit voort gekomen. Maar als gemeenten een afnemende beleidsvrijheid hebben en het vrij besteedbaar autonome budget moet worden gebruikt om de tekorten in het sociaal domein af te dekken, dan zijn die plannen voor een vitalisering en verbreding van de decentrale democratie moeilijk of niet goed te realiseren. Kortom: er is veel werk aan de winkel, het omkeren van de negatieve spiraal in het decentraal bestuur is een grote uitdaging, de vitalisering van de decentrale democratie en de versterking van het decentrale bestuur zijn dringend noodzakelijk.

Deze reflectie is afkomstig uit Gebundeld Perspectief – decentraal bestuur nader geduid. In deze bundel essays en reflecties laten experts uit praktijk en wetenschap hun licht schijnen op de uitdagingen voor het hedendaags decentraal bestuur. De bundel verscheen in februari 2021 gelijktijdig met de Staat van het Bestuur 2020.