Privacy en Cookies

Voor een optimale werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag met behulp van Matomo Software. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie (uw IP-adres wordt geanonimiseerd) en de logfiles worden maximaal een half jaar bewaard.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

Van systeemwereld naar leefwereld

Column | november 2021, Rick Brink

Rick Brink is minister van Gehandicaptenzaken. Dit is een initiatief van KRO-NCRV. Op 17 juni 2019 is Rick Brink als eerste minister van Gehandicaptenzaken van Nederland gekozen tijdens een liveshow op NPO1. Sindsdien komt hij op voor de belangen van de ruim 1,8 miljoen Nederlanders met een beperking.

Het openbaar bestuur in Nederland kent op dit moment vele uitdagingen. Het meest urgent daarbij is mijns inziens hoe we onze samenleving inrichten na de coronacrisis. Want corona zorgt voor de meest ernstigste crisis die ons land kent na de Tweede Wereldoorlog. Maar ook vóór de coronacrisis zagen we al dat onze samenleving aan het verharden is. Denk bijvoorbeeld aan de verschillende boerenprotesten of de protesten rondom Zwarte Piet, iets wat ook wordt bevestigd door onderzoek van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Het lijkt soms wel of de systeemwereld van de overheid te ver afstaat van de leefwerelden van mensen. Mensen snappen het niet meer, mensen hebben niet meer de indruk dat de overheid er juist voor hen is. Dat werd ook maar weer eens pijnlijk duidelijk tijdens de hele toeslagenaffaire waarover eind november in de Kamer verhoren zijn gevoerd. Er werd niet goed geluisterd naar signalen, niet gesproken met gewone mensen die in de knel zaten door het vasthouden aan de rigide regelgeving.

Maar laten we niet alleen kijken naar de centrale overheid. Ook de lokale overheden hebben het moeilijk. De decentralisaties van 2015 - waarbij de Wmo, Participatiewet en Jeugdzorg onderdeel werden van gemeentebeleid - hebben niet het gewenste effect, zo blijkt uit recent SCP-onderzoek en opgemerkt in de Staat van het Bestuur 2020. Gemeenteraden hebben nauwelijks grip op de materie en dat geldt zeker voor het beleid rondom jeugdzorg, dat vaak via samenwerkingsverbanden wordt ingekocht. Hierdoor staan gemeenteraden voor een deel buitenspel en kunnen zij niet de regie voeren die gewenst is. Het doel van de decentralisatie destijds was om gerichter hulp bieden in de nabijheid van mensen. Alle goede bedoelingen daargelaten, we moeten constateren dat dit helaas in veel gevallen niet gelukt is. Ook hier zie je dat de systeemwereld met regels te ver afstaat van de leefwereld van mensen die er dagelijks mee te maken krijgen. Dit is in mijn ogen de grootste uitdaging voor het openbaar bestuur in ons land vandaag de dag!

Ook vóór de coronacrisis zagen we de samenleving al flink verharden en gemeenten worstelen met beleid en steeds groter wordende financiële tekorten. Wat we nu zien is dat de coronacrisis duidelijk blootlegt dat het goed zou zijn om de overheid weer dichter bij de mensen te brengen. Zeker ook als het bijvoorbeeld gaat om het uitleggen van de coronaregels. Mensen snappen niet waarom deze regels er zijn en waarom het juist belangrijk is om je eraan te houden. Met als resultaat: overvolle winkelstraten op Black Friday, wekelijks demonstraties tegen de coronamaatregelen in het hele land. En mijn verwachting is dat dit alles voorlopig niet zal stoppen. Ik heb mijzelf er dan ook over verbaasd dat er geen enkele gedragsdeskundige is verbonden aan het Outbreak Management Team dat het kabinet adviseert over de te nemen maatregelen. Je kunt maatregelen bedenken wat je wil, maar alles valt of staat met het naleven ervan door mensen. Sinds de zomer van 2019 ben ik bij omroep KRO-NCRV werkzaam als minister van Gehandicaptenzaken en dan moet mij natuurlijk ook iets van het hart als het gaat om de positie van personen met een beperking. Want ook daar schiet de overheid tekort. Dat wordt weer eens extra duidelijk tijdens de evaluatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Er wordt op veel ministeries hard gewerkt om de positie van personen met een beperking te verbeteren, maar toch merken mensen met een beperking er weinig van. Ook vanuit mijn achterban hoor ik deze signalen vaak. En de reden is simpel: omdat de overheid hier ook te weinig luistert naar wat er speelt in de leefwereld van deze mensen.

Welke oplossingsrichting ik aanbeveel? Treed veel meer in contact met de mensen om wie het gaat. Die tip gaf ik vroeger ook altijd mee aan mijn fractiegenoten in mijn tijd als fractievoorzitter in de Hardenbergse gemeenteraad. “Wees in het gemeentehuis als het moet, en ga de samenleving in als het kan”, zo luidde destijds mijn motto in de fractie. En dit pleidooi zouden veel meer politici en beleidsmakers moeten volgen. Zeker ook in de richting tot personen met een beperking. We zien het te veel als enkel mensen met een vraag naar zorg en te weinig als mensen die behoefte hebben aan een woning, aan een baan, aan een relatie! Betrek ervaringen van de mensen voor wie het beleid is bedoeld en sla zo die noodzakelijke brug tussen de politieke systeemwereld en de leefwereld van mensen.

Deze reflectie is afkomstig uit Gebundeld Perspectief – decentraal bestuur nader geduid. In deze bundel essays en reflecties laten experts uit praktijk en wetenschap hun licht schijnen op de uitdagingen voor het hedendaags decentraal bestuur. De bundel verscheen in februari 2021 gelijktijdig met de Staat van het Bestuur 2020.