Privacy en Cookies

Voor een optimale werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag met behulp van Matomo Software. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie (uw IP-adres wordt geanonimiseerd) en de logfiles worden maximaal een half jaar bewaard.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

Maatschappelijke effecten van opleidingsverschillen

Column | oktober 2021, Evelien Tonkens

Evelien Tonkens is hoogleraar Burgerschap en humanisering van de publieke sector, Universiteit voor Humanistiek te Utrecht.

Ons openbaar bestuur presteert geweldig, gemeten naar de tevredenheid van de bevolking. 87% geeft het eigen leven het cijfer 7 of hoger. Dit is de hoogste score van zestien Europese landen. Nederlanders geven hun buurt een 8. Het opleidingsniveau blijft stijgen; in 2012 was nog maar een derde hoog opgeleid, in 2019 was dat al 41%. Het vertrouwen in democratische instituties is gestegen van 57% in 2012 naar 63% in 2019. 60% van de bevolking is geïnteresseerd in politiek. Ruim driekwart is voorstander van de representatieve democratie. En ruim de helft van de bevolking heeft vertrouwen in het nieuws en de pers. Dit alles valt te lezen in Staat van het Bestuur 2020.

Ons openbaar bestuur presteert belabberd, wanneer we inzoomen op de ervaringen van laagopgeleiden, dat wil zeggen mensen zonder startkwalificatie. Daartoe behoort 20% van de bevolking en zelfs een derde van de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond. Hoewel Nederlanders hun buurt gemiddeld waarderen met een 8, is de helft van de bevolking is ontevreden over hun buurt. Vanwege onveiligheid, concentratie van problemen, leegstand en/of gebrek aan voorzieningen: allemaal problemen die zich bij uitstek voordoen in wijken van laagopgeleiden. En terwijl driekwart van de hoger opgeleiden geïnteresseerd is in politiek, is slechts 45% van de lager opgeleiden dat. Nog geen derde van de laagopgeleiden heeft vertrouwen in politiek. Veel lager opgeleiden stemmen niet en hebben weinig vertrouwen in democratie, en ook weinig politiek zelfvertrouwen. En terwijl de helft van de bevolking vertrouwen heeft in het nieuws, is dat onder laagopgeleiden maar ruim een kwart. 15% van de bevolking vertrouwt het nieuws zelfs helemaal niet. Laagopgeleiden zijn minder tevreden over hun leven, minder gezond, hebben vaker obesitas en leven korter. Ze zijn meer dan twee keer zo vaak werkloos en hebben ‘geringe kans’ op een vaste baan en een betaalbare woning. Dat is de staat van ons bestuur 2020.

Stel dat deze feiten en cijfers voor de hele bevolking golden, - ruim de helft ontevreden over buurt, driekwart geen vertrouwen in het nieuws, twee derde geen vertrouwen in politiek en iedereen kansloos wat betreft werk en betaalbaar wonen - dan zou Nederland in brand staan. Politici, bestuurders en journalisten zouden zich massaal storten op onze onvrede, onzekerheden, ongezondheid en wantrouwen.

De auteurs van Staat van het Bestuur maken zich hierover ook zorgen. ‘Ongeveer een vijfde van de bevolking drijft af van het algemene beeld’. Ze bevelen daarom aan om ‘specifieke thema’s en doelgroepen niet uit het oog te verliezen’. Dat is belangrijk maar niet genoeg. De Franse econoom Thomas Pikkety bracht in 2013 een schokgolf teweeg door groeiende vermogensongelijkheid bloot te leggen in zijn Kapitaal in de 21e eeuw. In Nederland leek die ongelijkheid mee te vallen. De Staat van het Bestuur legt nu de hier meer indringende groeiende opleidingskloof bloot.

Een tikkende tijdbom. Zulke grote verschillen zijn niet langdurig houdbaar in een samenleving die haar burgers vertelt dat iedereen gelijke rechten heeft en volwaardig burger is.

Meer nog dan aandacht voor laagopgeleiden hebben we aandacht nodig voor de achterliggende oorzaken. Wat zou onze Hollandse Pikkety ons aanraden, in zijn nog te schrijven Opleiding in de 21e eeuw? De grootste uitdaging waar het openbaar bestuur in Nederland vandaag de dag voor staat, is dus het beperken en verzachten van de maatschappelijke effecten van opleidingsverschillen. Opleidingsverschillen zullen blijven bestaan, maar hoe beperken we hun invloed op onze kansen op een goed en waardig leven?

Deze reflectie is afkomstig uit Gebundeld Perspectief – decentraal bestuur nader geduid. In deze bundel essays en reflecties laten experts uit praktijk en wetenschap hun licht schijnen op de uitdagingen voor het hedendaags decentraal bestuur. De bundel verscheen in februari 2021 gelijktijdig met de Staat van het Bestuur 2020.