Privacy en Cookies

Voor een volledige werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie en blijven maximaal 2 jaar in uw browser aanwezig.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

Grenzeloos samenwerken

Column | november 2019, Erik Gerritsen, secretaris-generaal bij VWS.

Op dinsdag 5 november sprak Erik Gerritsen, secretaris-generaal van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een column uit bij de ‘BZK Draait Door’- bijeenkomst bij het ministerie van BZK. In zijn prikkelend column ging Gerritsen in op de vraag: hoe zorg je ervoor dat je als rijksoverheid écht tegemoetkomt aan de samenleving en aan kwetsbare burgers in het bijzonder? Lees hier zijn column ‘Grenzeloos samenwerken’.

BZK draait door of beter nog, de hele rijksoverheid draait door.

Mooi hoor, praten over grenzeloos samenwerken werken vanuit maatschappelijke opgaven.

Ik heb het liever over:

Kwetsbare burgers tussen wal en schip, zoals thuiszitters en hun ouders tussen wal en schip, omdat gemeente en samenwerkingsverband naar elkaar blijven wijzen en naar OCW, die niet bereid zou zijn maatwerk toe te staan voor onderwijs buiten school.

Of over:

De overbelaste professional die 40% van de tijd kwijt is met onnodige administratie, zoals wijkverpleegkundigen en hun vijf-minuten-registratie; ziekenhuisverpleegkundigen en hun pijnmetingen voor patiënten die geen pijn hebben 3 x per dag; of de huisarts die eens in de zoveel tijd weer in verband met nieuwe armprothese moet verklaren dat arm niet is aangegroeid, of indicatie moet afgeven voor incontinentieluiers voor chronisch incontinente ouderen.

Of over:

De toch al overbelaste moeder van een ernstig meervoudig beperkt kind, die veel tijd kwijt is met jaarlijks machtigen sondevoeding (samen met huisarts, hulpmiddelenleverancier en zorgverzekeraar) in verband met een aandoening die echt niet meer over gaat.

En tot slot over de gefrustreerde koplopende innovator met bewezen businesscase, die van het kastje naar de muur wordt gestuurd, geteisterd door kosten-batenterreur (iedereen houdt van je, niemand wil betalen). Zoals de bestuurder van Sensire thuiszorg, die met zelfmanagement en beeldbellen mensen met COPD 60% minder exacerbaties en 60% minder onnodig ziekenhuisbezoek bezorgt en betere kwaliteit van leven en betere gezondheid. Maar als ‘ie wil opschalen, kijken alle netwerkpartners naar elkaar.

Ja, 95% gaat goed in de zorg en in Nederland. Maar het gaat juist om die 5% die niet goed gaat en waar we ons voor moeten schamen in een rijk land als Nederland. Zo goedgeorganiseerd we langs elkaar heen werken en doorslaan in regelgeving. Het is een schande. We schieten tekort, juist voor die groep en vraagstukken waar overheid het meest van toegevoegde waarde zou moeten zijn. Terwijl niemand ‘s ochtends de deur uit stapt met de intentie om dit leed toe te voegen.

Ja, de oplossing is grenzeloos samenwerken vanuit maatschappelijke opgaven. Iemand tegen? Nee? Zo, dan kunnen we nu naar volgende stap. Minder praten, meer actie. Wat ga je dan morgen anders doen? Mijn suggestie, begin bij de casuïstiek. Een grenzeloos met zichzelf samenwerkende rijksoverheid gaat het niet worden. Ik moet denken aan de tijd van het ministerie van Jeugd en Gezin toen een triomfantelijk bericht in de krant verscheen dat er sprake was van een doorbraak, omdat sinds kort alle directeuren van verschillende ministeries die iets met jeugd te maken hadden tegenwoordig eens in de twee weken met elkaar vergaderen.

Geloof mij, daar is geen kwetsbaar kind in de knel beter van geworden.

Maar hoe dan wel #HOEDAN? #ZODUS

Ten eerste: do no harm (complimenten geven, er verder van af blijven!) Helpt echt! Voorbeelden? Die mensen uit Leudal burgerinitiatief! Een klooster werd omgebouwd naar een voorziening voor allerlei soorten kortdurend verblijf Wmo (respijtzorg), zorgverzekering (eerstelijns verblijf), Wiz (palliatief). We gingen op bezoek, alle partijen waren aanwezig, we deelden complimenten uit en dat was het laatste zetje dat ze nodig hadden.

Ten tweede: neem blokkades weg (geef rugdekking, #HETMAGWEL #WAARSTAATDAT). Dat doen we bijvoorbeeld in het kader van “het roer moet om” en “ontregel de zorg”. Door steeds te vragen waar het staat gaan partijen zich realiseren dat de helft van de veronderstelde bureaucratie niet bestaat (behalve tussen de oren, de geestelijke gevangenis) en de andere helft bij henzelf of inkopende partijen vandaan komt zoals gemeenten, zorgverzekeraars, zorgkantoren. Dat men dus zelf alles in handen heeft om overbodige bureaucratie te schrappen. Er komt dus nauwelijks iets vanuit Den Haag, maar dat met elkaar doorleven is ook winst. En expliciet rugdekking geven en aangeven dat dingen wel mogen, dat maatwerk wel toegestaan is, daar heeft het veld gewoon vaak echt behoefte aan, om de ruimte te nemen die er veelal al is.

Zo hebben we in het kader van “het roer moet om” afscheid genomen van periodieke indicaties door huisartsen van die armprotheses (armen groeien niet aan) en incontinentieluiers voor chronisch incontinente ouderen. En in het kader van “ontregel de zorg” van jaarlijkse machtigingen voor sondevoeding voor ernstig meervoudig beperkte mensen die een leven lang sondevoeding nodig hebben. Overigens niet te snel achteroverleunen, want een geschrapte regel heeft de neiging nog lang in de praktijk te blijven bestaan. Zoals de vijf-minuten-registratie in de wijkverpleging. 10 jaar geleden al afgeschaft, maar nog steeds in de praktijk aanwezig. Hoe schaf je iets af dat niet bestaat? Dat vergt een guerrilla-aanpak! Een permanente aanwezigheid diep in de haarvaten. De Croma-methode: je moet er wel bij blijven.

Snappen en anders schrappen, en dan ook echt kappen!

Ten derde: zet je capacity to convene in, zoals bij COPD in beeld, waar we de inkopers van thuiszorg en medisch-specialistische zorg van dezelfde verzekeraar (ze kenden elkaar niet) en ziekenhuis tijdens een werkbezoek bij elkaar brachten om samen te laten springen. Met mooi meerjarig contract met shared savings tot gevolg.

Ten vierde en tot slot: faciliteer en creëer leeromgevingen. Daar heb ik nog niet echt goede voorbeelden van. Althans, in het kader van arbeidsmarktaanpak, jeugdhulp, personen met kwetsbaar gedrag en een zorgtafel in Drenthe brengen we al veel partijen bij elkaar “in de kamer”, doen we aan leernetwerken en actieleren, living labs etc. Maar een echt goede leeromgeving leert gelijktijdig op drie niveaus (bestuurlijk, management, werkvloer met ervaringsdeskundigen!), via casuïstiek naar generiek leren en door een hoogfrequente feedback door alle lagen heen. Dat kom ik nog nauwelijks ergens tegen, daar is nog veel werk aan de winkel.

Kortom, de overheid als systeemtherapeut (hele systeem in de kamer, uitgaan van positieve energie en goede intenties, oordeel uitstellen, gezamenlijk doel, legitieme deelbelangen, blootleggen en bewustmaken dysfunctioneel gedrag, in stapjes gedrag veranderen).

Dat vergt een houding van veeleisend helpen, van verantwoordelijkheid nemen voor dingen waar je niet verantwoordelijk voor bent, zonder verantwoordelijkheid over te nemen.

Complexiteit omarmen en benutten, dansen met onzekerheid, de brug bouwen terwijl je erover loopt, het probleem leren kennen terwijl je het aan het oplossen bent, het gaat immers om ongetemde problemen!

Ver voorbij het traditionele repertoire van wet en regelgeving, beleid maken, verkeer met parlement, financieringsarrangementen (belastingen, subsidies, etc.), communicatiecampagnes en bestuurlijke tafels. Blijft belangrijk om rust, reinheid en regelmaat te hebben, om ruimte te creëren voor wat in essentie leerinterventies zijn.

Kortom, de rijksoverheid moet zich opnieuw uitvinden, met behoud van het traditionele repertoire. En zich tot grenzeloos samenwerken op rijksoverheidsniveau laten “dwingen, veroordelen, verleiden” door die burger tussen wal en schip, overbelaste professional of gefrustreerde innovator. Overigens allemaal ook te zien als positieve energie, die ernaar hunkert om ontketend te worden, waarderend verkennen mensen!

Is dit een exclusieve rol voor de rijksoverheid? Nee uiteindelijk met als doel dat anderen het ook gaan doen of zelfs helemaal overnemen: gemeente, zorgverzekeraars, zorgkantoren en zorgaanbieders. Maar wel het goede voorbeeld geven, want mensen doen niet wat ze je horen zeggen, maar mensen doen wat ze je zien doen.

Ik heb bewust gekozen voor veel voorbeelden uit de zorg, maar dit verhaal raakt natuurlijk de hele rijksoverheid. Lees vooral het recente rapport van IPW over de stapelingsproblematiek. Zullen we stoppen met berusten in situaties waarin de overheid tonnen uitgeeft om een schuld van 20.000 euro niet op te lossen? Zullen we nu eindelijk eens echt werk maken van housing first bij de aanpak van daklozen? En maatwerk als het gaat om uitzonderingen op kostendelersnorm? En investeren in gezonde leefomgeving?

Kortom, less talk, more action.

Er zijn nauwelijks belemmeringen. Dus als je het nog steeds zo moeilijk vindt, kijk dan in de spiegel of omhoog in je organisatie, dan zie je daar de resterende blokkades.

Als je nog steeds lastig of zelfs overweldigend vindt: het is ook complex, anders deden we het al massaler. Simpel op te lossen: als je het even niet weet, zet op 1 vraagstuk 1 stap vooruit. Werkt het, zet weer een stap. Werkt het niet, zet stap in andere richting. Geen risico op grote fouten. Groot denken, kleine stappen. Morgen beginnen. Herhaal, herhaal, herhaal. En durf om hulp te vragen. Niemand kan dit soort vraagstukken in zijn eentje oplossen, maar iedereen kan een aandeel nemen in de oplossing.

Verantwoordelijkheid nemen voor dingen waarvoor je niet verantwoordelijk bent, zonder de verantwoordelijkheid te nemen.

En als je het echt niet meer weet: los op of schaal op.

Kom maar op! @egerrit e.gerritsen@minvws.nl