Privacy en Cookies

Voor een volledige werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie en blijven maximaal 2 jaar in uw browser aanwezig.

Naar de inhoud
U bevindt zich hier:

De toekomst en BZK

Column | juli 2017, Richard van Zwol, Secretaris-generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Als we blind afgaan op onze kennis van het verleden en het heden, zijn we als een toerist die een vakantie plant met behulp van een verouderde reisgids. Deze woorden van de Franse filosoof Bertrand de Jouvenel onderstrepen het belang van vooruitzien. Zeker in een samenleving waarin maatschappelijke ontwikkelingen zich steeds sneller voltrekken. De toekomstige validiteit van onze huidige kennis neemt immers af naarmate de samenleving meer verandert; kennis veroudert in rap tempo.

Beleidsmakers dienen hier rekening mee te houden. Zij behoren stil te staan bij de effecten en houdbaarheid van hun plannen op de langere termijn. Beleidsinterventies hebben namelijk altijd een toekomstdimensie. Met het maken van beleid wordt de toekomst vormgegeven, al gebeurt dat niet altijd op de verwachte manier.

Het feit dat de samenleving steeds sneller verandert, maakt het verkennen van de toekomst dus noodzakelijker, maar ook lastiger. Uitspraken over de toekomst worden al snel ingehaald door de werkelijkheid. De toekomst kan dan ook in toenemende mate getypeerd worden als onzeker, ongrijpbaar, onbeheersbaar, onkenbaar en onvoorspelbaar. Daar komt bij dat de mens te maken heeft met psychologische mechanismen die een onbevooroordeeld beeld van de toekomst in de weg staan. We spiegelen onszelf doorgaans voor dat toekomstige problemen wel mee zullen vallen en geven te veel gewicht aan feiten die onze vooronderstellingen ondersteunen. Dit geldt ook voor de overheid. Beleidsinterventies hebben soms ongewenste effecten, omdat men zich onvoldoende heeft gerealiseerd dat de toekomst er anders uit zal zien dan het heden.

Toch is het wel degelijk mogelijk beleidskeuzes te maken op basis van een weloverwogen toekomstbeeld. Niet door te voorspellen hoe de toekomst eruit zal zien, maar door te verkennen welke mogelijke toekomstrichtingen er bestaan. De toekomst is immers niet feitelijk vast te stellen; er is altijd een bepaalde mate van onzekerheid. Dat wil niet zeggen dat de toekomst een schone lei is. Gebeurtenissen in het heden en het verleden hebben gevolgen voor de toekomst. De WRR heeft dit in het rapport Uit zicht over toekomstverkenningen mooi samengevat: de toekomst is open, maar niet leeg. Toekomstverkenningen die hier rekening mee houden kunnen eraan bijdragen dat beleid op de langere termijn houdbaar is. Bovendien kan het aanleiding zijn voor de agendering van nieuwe beleidsonderwerpen.

Ook voor BZK is vooruitzien van essentieel belang. We willen er samen met onze partners voor zorgen dat de democratie, het openbaar bestuur en de rijksdienst toekomstbestendig zijn. Dit doen we door het signaleren van ontwikkelingen die voor het BZK-domein van betekenis zijn. Ook verkennen we hoe maatschappelijke veranderingen zich verder kunnen ontwikkelen en hoe we kunnen inspelen op de eisen die de toekomst stelt aan mensen en instituties. Via dit platform willen we de resultaten hiervan delen met anderen die zich met dezelfde onderwerpen bezighouden, zodat ze optimaal benut kunnen worden. Want de toekomst is onzeker, maar wel beïnvloedbaar.