Privacy en Cookies

Voor een volledige werking plaatst deze website cookies op uw computer. Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics. Deze informatie helpt ons bij het verbeteren van onze website. De cookies bevatten anonieme informatie en blijven maximaal 2 jaar in uw browser aanwezig.

Naar de inhoud U bevindt zich hier:

Trends en ontwikkelingen

De wereld verandert continu. In de afgelopen decennia heeft onze samenleving zich ontwikkeld van een redelijk homogene, geordende en stabiele samenleving naar een samenleving met enorme variëteit en diversiteit. Ze wordt complexer en in veel opzichten gefragmenteerder. Dat betekent het nodige voor de samenleving, voor de (groepen) mensen die er deel van uitmaken, maar ook voor het openbaar bestuur.

Dit thema geeft een aantal relevante ontwikkelingen weer die van invloed zijn op het openbaar bestuur. Het is daarbij niet de bedoeling volledig te zijn. De beelden die worden geschetst, spreken tot de verbeelding en zetten aan tot nadenken. Ze zijn onder te verdelen in demografische, economische, sociale, ecologische, veiligheids- en technologische ontwikkelingen. Deze trends werken onderling op elkaar in, wat de complexiteit versterkt.

Verdere informatie

Sociaal

Over dit thema

Politiek

In het politieke domein zien we al enige tijd een toenemende volatiliteit in het stemgedrag van burgers, de toenemende populariteit van lokale partijen en de opmars van fact free politics. Het vertrouwen in regering en politieke instituties (vooral politieke partijen) is historisch gezien laag, al is Nederland in internationaal verband gezien nog steeds een ‘high trust society’. Deze neergaande cijfers worden zichtbaar in het dalende opkomstpercentage bij verkiezingen en in het dalende aantal mensen dat lid is van een politieke partij. Verder is er binnen het politieke domein sprake van voortgaande fragmentatie: de traditionele volkspartijen (CDA, PvdA en VVD) nemen in belang af en de kleinere partijen nemen toe. Een andere belangrijke ontwikkeling zijn de decentralisaties in het sociale domein. Nog nooit eerder is een dergelijk omvangrijk pakket aan taken en verantwoordelijkheden naar gemeenten gedecentraliseerd. Maar het zijn niet alleen deze nieuwe taken voor de gemeenten, maar tevens de bijgaande opdracht deze taken anders – meer gehorizontaliseerd – uit te voeren. Dit vergt een enorme transformatie in de werkwijze en het functioneren van gemeenten die de komende jaren plaats zal vinden.

Economisch

De eerste tekenen van herstel na de crises zijn zichtbaar, maar zowel de economische onzekerheid als de druk op de overheidsuitgaven blijft bestaan. Dat wordt bijvoorbeeld zichtbaar in de cijfers van de stijgende staatsschuld. De economische crisis noopt enerzijds tot een grotere terughoudendheid met publieke uitgaven en heeft anderzijds tot gevolg dat overheden blijvend met tekorten te kampen hebben. Een belangrijke vraag is of decentrale overheden het vermogen hebben structureel met minder financiële middelen om te kunnen gaan, vooral in het licht van de enorme veranderingen als gevolg van de decentralisaties. Bij het te boven komen van de financieel-economische crisis zullen met name de stedelijke regio’s een belangrijke rol spelen. Meer en meer wordt duidelijk dat stedelijke agglomeraties belangrijke impulsen kunnen geven aan innovatie en economische ontwikkeling. Dit brengt vragen met zich mee over de rol van het (regionaal) bestuur, over de democratische legitimatie van samenwerkingsverbanden en over de inhoud van een rijksbrede agenda voor stedelijke ontwikkeling.

Demografisch

In de komende decennia zal de bevolking in Nederland verder toenemen, maar de aard en de snelheid hiervan zullen per regio verschillen. Wat hier vooral in het oog springt zijn de toenemende vergrijzing en ontgroening van de bevolking en de toenemende verschillen tussen regio’s, in het bijzonder tussen stedelijke regio’s en krimpregio’s. Verder is zichtbaar dat de samenstelling van huishoudens verandert: vooral een stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens. Los van de vergrijzing als maatschappelijke uitdaging krijgen publieke organisaties te maken met een combinatie van bezuinigingen en een vergrijzing van het personeelsbestand. Deze vergrijzing vindt met name plaats op het platteland, waarmee het contrast met de dynamische en zich sterk ontwikkelende stedelijke regio’s groter wordt. De demografische ontwikkelingen hebben dus enerzijds impact op de discussie over de ordening van het openbaar bestuur en de bijbehorende financiële verhoudingen, en anderzijds op de arbeidsmarkt en arbeidsverhoudingen van bestuurders en ambtenaren.

Sociaal

De verwachtingen van burgers ten opzichte van overheidsprestaties zijn groter geworden, maar burgers willen tegelijkertijd minder overheidsbemoeienis. De relatie tussen overheid en burger is in transitie, waarbij thema’s als doe-democratie, ruimte voor maatschappelijk initiatief en sociale innovatie vragen oproepen over de houdbaarheid van de representatieve democratie en de betekenis die we toekennen aan burgerschap. Tegelijkertijd is er onmiskenbaar de behoefte en noodzaak voor de overheid om deze bewegingen te faciliteren en te legitimeren; de verwachting is dat de responsiviteit van de overheid mee ontwikkelt met de maatschappelijke ontwikkelingen. Deze veranderingen vergen veel van de vaardigheden en competenties van professionals in het publieke domein, niet alleen in de wijze waarop zij hun werk uitvoeren, maar ook in de wijze waarop zij worden aangestuurd. Een complicerend element daarbij is de steeds verdergaande maatschappelijke differentiëring en segmentering, het resultaat van de combinatie van oude en nieuwe scheidslijnen in onze samenleving.

Ecologisch

Het klimaat verandert in Nederland. Prognoses voor de komende decennia laten zien dat de gemiddelde temperatuur zal stijgen. Dit heeft gevolgen voor het milieu in Nederland. De komende jaren zullen milieumaatregelen een belangrijk facet van overheidsingrijpen zijn. Ook in termen van veiligheid zijn er consequenties: de klimaatveranderingen hebben gevolgen voor het zeewaterspiegel. Daarnaast zal de temperatuurstijging wellicht gevolgen hebben voor de economische activiteiten die er in Nederland ontplooid worden.

Veiligheid

Veiligheid blijft volgens burgers een belangrijke prioriteit voor de overheid. Dat heeft vooral te maken met de gevoelde (subjectieve) veiligheid van mensen. Opvallend is wel dat dit subjectieve veiligheidsgevoel in de laatste jaren is verbeterd, maar desondanks voelen veel burgers zich nog altijd onveilig in hun dagelijkse leven. De objectieve veiligheid is de laatste jaren toegenomen: het aantal (gemelde) misdaden en overtreding is gedaald. Een andere ontwikkeling in het veiligheidsdomein is de toegenomen rol van burgers om de buurt veiliger te maken. Daarnaast wordt – naast de politie – in toenemende mate gebruik gemaakt van de inzet van private beveiliging voor de handhaving van de publieke orde.

Technologisch

Toenemende internetpenetratie, toenemende mogelijkheden van big data, grotere invloed van sociale media; buzz-woorden van het belang van technologisering. In toenemende mate zullen technologische ontwikkelingen bepalend zijn voor de wijze waarop maatschappelijke vraagstukken benaderd en gerealiseerd worden. De informatie- en communicatietechnologieën hebben in de afgelopen decennia voor de overheid een beweging in gang gezet, die heeft geleid tot de ontsluiting en koppeling van een groot aantal (persoons)gegevens. In de komende jaren zullen verdere stappen in de koppeling van deze gegevens gezet worden, waarbij de vraag aan de orde komt op welke wijze de overheid deze mogelijkheden kan, mag en wil gebruiken voor het realiseren van maatschappelijke vraagstukken in relatie tot de scheiding tussen de publieke en de private sfeer. Daarnaast zal de overheid gebruik maken van technologische ontwikkelingen om  stappen te zetten op het gebied van beschikbaarheid en toegankelijkheid van overheidsinformatie.